İyilik Bir Erdem mi, Yoksa Biyolojik Bir Zorunluluk mu?

İyilik Bir Erdem mi, Yoksa Biyolojik Bir Zorunluluk mu? Bilim, Uzun Ömrün Sırrını Ahlakta Arıyor.. Uzun yaşam, modern çağın neredeyse takıntılı hedefi hâline geldi. Beslenme listeleri, takviyeler, egzersiz protokolleri, biyolojik yaş testleri… İnsan, ömrünü uzatmak için her şeyi ölçüyor; fakat çoğu zaman en temel soruyu es geçiyor: Nasıl bir insan olarak yaşıyorum? Son yıllarda biyoloji, nörobilim ve sosyoloji şaşırtıcı bir noktada kesişiyor. Ortaya çıkan sonuç şu: İyilik, yalnızca ahlaki bir tercih değil; bedeni, beyni ve hücreleri etkileyen biyolojik bir düzenleyicidir. Bu iddia romantik bir temenni değil; giderek artan sayıda bilimsel verinin işaret ettiği bir gerçekliktir. Hücreler Unutmaz: Telomerler, Stres ve Anlam Duygusu Bize ne Diyor Yaşlanma yalnızca takvimle ilgili değildir; hücresel bir süreçtir. Bu sürecin merkezinde, kromozomlarımızın uçlarını koruyan telomerler yer alır. Telomerler kısaldıkça hücre bölünmesi zorlaşır, doku yenilenmesi yavaşlar ve organizma biyolojik olarak yaşlanır. Nobel ödüllü genetikçi Elizabeth Blackburn, telomer uzunluğunun yalnızca genetik bir yazgı olmadığını göstererek bilim dünyasında önemli bir kırılma yaratmıştır. Blackburn’e göre kronik stres, sürekli tehdit algısı, yalnızlık ve çaresizlik hissi telomer kısalmasını dramatik biçimde hızlandırmaktadır. Ancak asıl çarpıcı olan şudur: Anlam duygusu, sosyal bağlar ve başkalarına fayda sağlama deneyimi bu süreci yavaşlatabilmektedir. Health psychologist Elissa Epel ile yürütülen çalışmalarda, yardım etme ve şefkat davranışlarının kortizol düzeylerini düşürdüğü, inflamatuar süreçleri baskıladığı ve hücresel yaşlanmayı yavaşlattığı ortaya konmuştur. Yani iyilik yapmak, bedene biyolojik olarak şu mesajı verir: “Tehlike yok. Hayat hâlâ yaşanmaya değer.” Bu mesaj, hücre düzeyinde karşılık bulur. Beyin İyiliği Tanır: Nöroplastisite ve Şefkat Nörobilim, beynin sabit bir yapı olmadığını; deneyimlere göre sürekli yeniden şekillendiğini uzun zamandır ortaya koyuyor. Bu kapasiteye nöroplastisite diyoruz. Amerikalı Nörobilimci Richard J. Davidson, empati ve şefkat davranışlarının beynin duygu düzenleme merkezlerinde kalıcı değişimler yarattığını göstermiştir. Yardım eden bireylerde amigdala tepkileri daha dengeli çalışmakta, prefrontal korteks daha etkin devreye girmekte ve stresle baş etme kapasitesi güçlenmektedir. Basit bir ifadeyle: İyilik yapan bir beyin, yaşlanmaya karşı daha dayanıklıdır. Bu yalnızca psikolojik bir iyilik hâli değil; sinir sisteminin yeniden yapılanmasıdır. İnsan Neden Yalnız Yaşlanamaz? – Sosyolojinin Cevabı İse Açık ve Net Bu noktada biyoloji ve psikoloji sosyolojiyle birleşir. Émile Durkheim, bireyin ruhsal ve bedensel sağlığının toplumsal bağlardan ayrı düşünülemeyeceğini savunur. Ona göre dayanışmanın zayıfladığı toplumlarda yalnızlık artar; yalnızlık arttıkça intihar, depresyon ve hastalık oranları yükselir. Yani toplumsal kopuş, bireysel çöküş üretir. Bu görüş, çağdaş sosyoloji tarafından da güçlü biçimde desteklenmektedir. Zygmunt Bauman, modern bireyin en büyük sorununu “bağ kuramama” olarak tanımlar. Akışkan ilişkiler içinde insan, işe yaradığını ve bir başkasının hayatında anlam taşıdığını hissetmediğinde psikolojik olarak çözülmeye başlar. Harvard Üniversitesi Profesörlerinden Robert Putnam ise güven ve yardımlaşma düzeyi yüksek toplumlarda insanların daha uzun ve daha sağlıklı yaşadığını ampirik verilerle ortaya koymuştur. Putnam’a göre sosyal sermaye yalnızca toplumu değil, bireyin ömrünü de uzatır. Çünkü insan, başkalarına faydalı olduğunu hissettiğinde hayata tutunur. İşe yaramak, biyolojik bir ihtiyaçtır. Kahramanlık Değil, Temas Uzatır Burada söz edilen şey büyük fedakârlıklar ya da olağanüstü erdemler değildir. Küçük temaslar… Dinlemek, yük paylaşmak, destek olmak, bir başkasının varlığını fark etmek. Beden bu temasları kaydeder. Beyin bu ilişkilerle yeniden şekillenir. Hücreler bu anlam duygusuna göre yaşlanır. Belki de bu yüzden, insanın ömrünü uzatan şey çoğu zaman ne yediği değil; kime iyi geldiğidir. Ve bilim, artık bu soruyu ciddiye almaktadır. Dr. Gülçin ITIRLI ASLAN