Tarihin ve Kültürün Unutulan Emaneti: Kula’da Süleyman Şah ve Mimarinin Sessiz Çığlığı (2)

Tarihin ve Kültürün Unutulan Emaneti: Kula’da Süleyman Şah ve Mimarinin Sessiz Çığlığı (2) Anadolu Türk tarihi, yalnızca savaşlar ve fetihlerle değil; devlet adamlarının ilme, sanata ve kent kültürüne verdikleri değerle şekillenmiştir. Bu tarihsel mirasa yön veren müstesna figürlerden biri de hiç şüphesiz Germiyanoğulları Beyliği’nin 3. hükümdarı Süleyman Şah’tır (Süleyman Şah Şahçelebi). 1363 yılında beyliğin başına geçen, Mevlana’nın torunu Mutahhara Hatun ile evlenerek tasavvufi bir derinliği idaresine yansıtan Süleyman Şah; yalnızca diplomatik zekasıyla değil, ilme ve sanata sunduğu hamilikle de Anadolu beylikler dönemi kültür hayatında silinmez izler bırakmıştır. Karamanoğulları’nın tehdidine karşı dengeli bir politika izleyen Süleyman Şah, Osmanlı Hükümdarı Sultan I. Murad ile kurduğu akrabalık bağıyla bölgesel huzuru temin etmiştir. Kızı Devlet Hatun’u Şehzade Bayezid (Yıldırım) ile evlendirirken Kütahya, Tavşanlı, Simav ve Eğrigöz (Emet) bölgelerini çeyiz olarak Osmanlı’ya bırakmış; kendisi ise beyliğin yönetim merkezini Kula’ya taşıyarak şehri bir başkent payesine ulaştırmıştır. Süleyman Şah’ın asıl şöhreti ve büyüklüğü ise askeri-siyasi hamlelerinden ziyade, bilim insanlarına ve edebiyata verdiği destekte gizlidir. Dönemin en seçkin ilim ve sanat erbabını sarayında toplayan hükümdar adına Kâbusnâme tercümesi, Şeyhoğlu Mustafa’nın Marzubannâme çevirisi ve Ahmedî’nin ölümsüz eseri İskendernâme ithaf edilmiştir. Kula’da inşa ettirdiği Gürhane Medresei, dönemin yükseköğretim merkezlerinden biri olarak bölgenin ilmi çehresini değiştirmiştir. Unutulan Başkentte Vefasızlığın Portresi 1388 yılında vefat eden ve Kula’da kendi yaptırdığı medresenin bünyesindeki türbesine defnedilen bu büyük ilim hâmisi, bugün maalesef hak ettiği ilgiden ve saygıdan son derece uzaktır. Kula Müftülüğü uhdesinde bulunan Süleyman Şah Türbesi, hem iç mekan düzenlemesi hem de dış çevresi bakımından sahipsiz ve bakımsız bir görünüm sergilemektedir. Bir döneme başkentlik yapmış bir kentin vizyonunu çizen, Anadolu estetiğini ilimle harmanlayan Süleyman Şah’ın ebedi istirahatgahı, beton ve taş yığını bir görüntüye mahkûm edilmiş durumdadır. Şehrin muhtelif noktalarında bu büyük şahsiyetin türbesine yönlendiren tek bir yön levhasının veya tanıtım panosunun dahi bulunmayışı, kent hafızası açısından üzücü bir eksikliktir. Benzer bir estetik kuraklık ve dikkatsizlik yalnızca türbe çevresiyle sınırlı kalmamıştır. Yakın zamanda restorasyonu tamamlanan tarihi Çarşı Camii’nde, dönem mimarisinin ruhunu yansıtan o özgün taş ve tuğla işçiliği adeta yok edilmiş; tarihi doku sıva ile kapatılarak yapının tarihsel karakteri tahrip edilmiştir. Avrupa’da veya tarihi mirasına sahip çıkan coğrafyalarda her biri uluslararası nitelikte birer kültür ve inanç turizmi değeri olarak el üstünde tutulacak bu cevherler, ne yazık ki özensiz müdahaleler ve ilgisizlikle gölgelenmektedir. Süleyman Şah’ın mirası, yalnızca geçmişe ait bir hatıra değil; Kula’nın inanç ve kültür turizminde bir çekim merkezi haline gelebilmesi için elzem bir potansiyeldir. Bu tarihsel borcu ödemek ve ebedi aleme göçmüş bir devlet adamının ahiretteki sitemine muhatap olmamak adına şu adımların hızla atılması gerekmektedir: Restorasyon ve Çevre Düzenlemesi: Süleyman Şah Türbesi ve Gürhane Medresei çevresi, soğuk beton görüntüsünden arındırılarak yeşille ve özgün mimari dokuyla bezeli, "cennet bahçelerini" andıran peyzaj mimarisine kavuşturulmalıdır. Kentsel Yönlendirme ve Bilgilendirme: Şehrin girişlerinden itibaren türbeye ulaşımı kolaylaştıracak estetik yönlendirme levhaları yerleştirilmeli; türbe önünde Süleyman Şah’ın hayatını, beylik dönemini ve kaleme alınan eserleri anlatan Türkçe/İngilizce bilgi panoları bulundurulmalıdır. Mimaride Aslına Uygunluk: Çarşı Camii örneğinde olduğu gibi restorasyon süreçlerinde tarihi yapıların özgün taş ve tuğla dokusunu örten uygulamalardan vazgeçilmeli, bilimsel ve restorasyon etik ilkelerine bağlı kalınmalıdır. Sonuç olarak; Anadolu’nun irfanla, sanatla ve diplomasiyle şekillenmesini sağlayan Süleyman Şah gibi büyük değerlerimizi hatırlamak, türbelerini ihya etmek ve mirasına sahip çıkmak tarihsel bir sorumluluktur. Kula’nın bu eşsiz cevheri hak ettiği konuma taşındığında, hem şehir hak ettiği ruhu yeniden kazanacak hem de gelecek nesillere doğru bir tarih bilinci aktarılmış olacaktır. A.Levent ERTEKİN Sosyolog